Programma

5 oktober – 30 november 2017: Cursus ‘De wonderlijke middeleeuwen’

De ouderwetse visie op de middeleeuwen als een donker, grimmig millennium is in de vorige eeuw al sterk genuanceerd. Jazeker, er heersten verschrikkelijke ziektes, er werd veel oorlog gevoerd, met de dood en bederf die daarbij hoorden. Maar tegelijkertijd werkten ambachtslieden en bouwmeesters aan de mooiste kunstobjecten en gebouwen, of het nou ging om een bijzonder verlucht handschrift of een ongekend mooie kathedraal. In deze achtdelige cursus wordt aan de hand van verschillende thema’s ingegaan op deze wonderlijke kant van de middeleeuwen, een buitengewoon interessante periode binnen de kunstgeschiedenis. Aan bod komen onder andere de totstandkoming en het gebruik van een middeleeuws handschrift, de verschillende reisvormen in de middeleeuwen, bestiaria, fabeldieren en monsters. Ook zullen we buiten de Europese grenzen kijken naar de Byzantijnse en islamitische kunst en de invloed daarvan op de Europese middeleeuwse kunst. In de laatste lezingen staan de kathedraalbouw en kerkelijke kunst centraal. We zullen het bouwproces van gotische kathedralen bespreken, van de tekentafel tot de voltooiing van het gebouw. Ook gaan we kijken naar altaarstukken, glas-in-lood-vensters, siersmeedkunst en nog veel meer. We sluiten de reeks af met de schilderkunst van Jan van Eyck en zijn tijdgenoten. Hieronder vindt u het volledige cursusprogramma en praktische informatie.

Anoniem (Engels), Adam geeft de dieren hun naam (bestiarium van Peterborough),14e eeuw, MS 53, f. 195v, Corpus Christi College, Cambridge.

cursusprogramma                                      

5 oktober 2017: Lezing 1 – Handschriften: de totstandkoming en het gebruik van een middeleeuws handschrift

In de middeleeuwen werden prachtige, luxe handschriften gemaakt. In deze lezing gaan we nader in op de totstandkoming van een handschrift en het gebruik ervan. Ook zullen we aandacht besteden aan de verschillende opdrachtgevers en de kunst van de handschriftverluchting.

12 oktober 2017: Lezing 2 – Reizen in de middeleeuwen

Soms zijn we geneigd te denken dat de middeleeuwer niet veel meer van de wereld kende dan zijn eigen regio. Toch waren de afstanden die de middeleeuwer aflegde zeer groot en verstrekkend. Er waren ook talloze reisvormen in de middeleeuwen, zoals pelgrimstochten, handels- en ontdekkingsreizen, kruistochten en bedevaarten. Voor de thuisblijvers waren er ook literaire reizen, zoals de Visioenen van Tondalus (ca. 1150) en Dante’s Goddelijke Komedie (eerste kwart van de 14e eeuw). In deze lezing gaan we kijken naar middeleeuwse kaarten, en naar de invloed van de reizen op de middeleeuwse kunst.

19 oktober 2017: Lezing 3 – Monsters en Fabeldieren: waar vind je ze en hoe ga je ermee om?

De middeleeuwer geloofde in wezens die wij nu als fabeldieren bestempelen, zoals de fenix, de griffioen en de eenhoorn, maar ook in minder vriendelijke monsters, zoals de Donestre of de Noorse Midgardslang. Al deze wezens leefden volgens de middeleeuwer in de fines terrae, de randen van de wereld of op ontoegankelijke plekken, zoals de bodem van de oceaan. Voor de middeleeuwer waren deze wezens geen fantasie, maar werd er een serieuze, christelijke betekenis aan toegedicht. In speciale bestiaria (beestenboeken) stonden de wezens beschreven.

Anoniem (Byzantijns), Keizerin Theodora en haar gevolg, ca. 547, mozaïek, 264 x 365 cm, San Vitale, Ravenna. Bron: Wikimedia.

26 oktober 2017: Lezing 4 – Byzantium en het Westen

Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk ging het voormalige Oost-Romeinse Rijk op in het Byzantijnse Rijk, met Byzantium (het huidige Istanbul) als stralende hoofdstad. Al gauw ontstonden er handelsovereenkomsten tussen Byzantium en het Westen. Via de havens van Venetië en Genua maakte West-Europa kennis met de Byzantijnse kunst en cultuur. Door de ontstane culturele uitwisseling zijn er in grote delen van Europa nog Byzantijnse invloeden zichtbaar in de kunst en architectuur. In deze lezing gaan we kijken naar deze bijzondere onderlinge relatie.

 

Donderdag 2 november is er geen les

 

9 november 2017: Lezing 5 – Islamitische kunst en de Moorse invloed in West-Europa

In het Midden-Oosten ontstonden in landen als Irak, Iran en Syrië de meest wonderlijke Islamitische bouwwerken met zeer verfijnde decoraties. Via de Moren, die delen van Zuid-Europa, in handen hadden, zijn er nog sporen van Islamitische kunst en architectuur zichtbaar in het huidige West-Europa. In deze lezing gaan we nader in op deze gebouwen en kunstwerken en zullen we zien in hoeverre de Islamitische kunst van de Westerse kunst verschilt.

16 november 2017: Lezing 6 – De bouw van een kathedraal: Van tekentafel tot gebouw

Soms staan we voor een grote kathedraal en vragen we ons af: hoe is het mogelijk dat zo’n majestueus gebouw eeuwen geleden gebouwd kon worden, met de middelen die toen voorhanden waren? In deze lezing volgt een antwoord op die vraag: we gaan kijken naar het bouwproces van een gotische kathedraal, van de tekentafel, via de uitvoering, tot de voltooiing.

De bekende glimlachende engel van Reims, 1236-1245, Noordportaal van de Kathedraal van Reims. Bron: Wikimedia.

23 november 2017: Lezing 7 – Decoratief én functioneel: Kunst voor de kerk

Als vervolg op de lezing over de kathedraalbouw zullen we in deze lezing kijken naar enkele topstukken uit de middeleeuwse kunstgeschiedenis. Wij behandelen vijf disciplines, namelijk de beeldhouwkunst, glas-in-loodkunst, schilderkunst, siersmeedkunst en houtsnijkunst. Aan bod komen onder andere diverse beeldhouwwerken in de timpanen van kathedralen, de glas-in-lood-vensters van Chartres en Duccio’s Maestà altaarstuk.

30 november 2017: Lezing 8 – Jan van Eyck en tijdgenoten

Als laatste lezing van de cursus staat Jan van Eyck (ca. 1390-1441) centraal, die als laatmiddeleeuwse schilder zijn werk tot in detail verfijnde. Hij was een van de eerste kunstenaars, die in plaats van eigeel een hoge gradatie olie als bindmiddel voor zijn verfpigmenten gebruikte. Hij speelde met reflecties, signeerde zijn werk zo nu en dan en was tot in Italië, het centrum van de Renaissance, bekend. Ook komen zijn tijdgenoten aan bod, onder wie Rogier van der Weijden (1400-1464) en Antonello da Messina (1430-1479).

praktische informatie

Locatie: De Poorterij (Rode Zaal) / Nieuwstraat 2 / 5301 EW Zaltbommel
Lestijden:
Bovenstaande donderdagavonden: 19.45u-21.45u
Prijs:
€ 180,- (incl. digitale syllabus en BTW)

inschrijven

Het liefst vóór 15 september door een mail te sturen naar info@rolandgieles.nl. De syllabus en factuur worden voor aanvang van de cursus per mail toegezonden.